vrijdag 11 december 2020

Genoeg gezwegen, en zo is het.


Recent werd er nieuw leven geblazen in de hashtag #genoeggezwegen. Met deze hashtag wil ‘De Geboortebeweging’ opnieuw aandacht vragen voor misstanden in de geboortezorg. Vrouwen worden opgeroepen, al dan niet anoniem, hun nare ervaring op “bevalgebied” kort en bondig te beschrijven op één A4-tje en deze te tonen op social media. Verder wordt er geen context gegeven, het is enkel de nare beleving van het slachtoffer door haarzelf verwoord, ondertiteld met krachtige hashtags als #obstetricviolence #staopvoorzwangeren #discriminatie en #ptss.

De reacties onder de posts liegen er, net als de verhalen, niet om. Vrouwen zeggen de posts met een brok in hun keel of met tranen over hun wangen te lezen. Zwangeren uiten dat ze bang worden voor de bevalling die hen te wachten staat. De Geboortebeweging beantwoordt menig reactie instemmend en benadrukt waar mogelijk nogmaals de importantie van de actie. Soms gaan ze een stap verder, door te wensen dat de zorgprofessionals “rotte appels” of “honden” waren, zodat ze makkelijk te verwijderen zouden zijn.

Nergens lees je een nuance of stelt iemand een kritische vraag. Logisch, want al is “slechts” de helft van wat op een A4-tje staat echt waar, dan nog is het afschuwelijk. Je moet dan wel van goeden huize komen om online iemands PTSS te nuanceren, laat staan om vraagtekens te zetten bij discriminatie. Anno 2020, na #metoo en #blacklivesmatter waagt niemand zich daar nog aan. Het lijkt dan ook geen toeval dat uitgerekend die twee hashtags door ‘De Geboortebeweging’ veelvuldig worden aangehaald als voorbeeld van hoe een online actie aandacht kan vragen voor een probleem.

En omdat niemand zich er aan waagt, blijft het eigenlijk alsnog stil, met als kanttekening dat ondertussen wel een complete groep zorgprofessionals is weggezet als een groep onmenselijke, discriminerende geweldsdelinquenten die vrouwen lichamelijk verminkt en PTSS bezorgt. #collateraldamage, zullen we maar zeggen. 

De zorgprofessionals worden nog wel gevraagd door ‘De Geboortebeweging’ ook deel te nemen via de hashtag #handineigenboezem, maar waar het in theorie neerkomt op een vorm van anoniem biechten en spijt betuigen, is het in de praktijk niet meer dan vingerwijzen naar andere professionals. Gelukkig wordt de hashtag weinig gebruikt en is zwijgen niet altijd verkeerd.

De online posts worden door de zorgprofessionals weldegelijk gelezen. Ze worden met argusogen bekeken en vaak afkeurend. Niet omdat de professionals de verhalen bagatelliseren, maar omdat elke vorm van nuance ontbreekt. Sterker nog, sommige posts zijn zelfs zo absurd dat door het ontbreken van enige context of nuance, het al z’n geloofwaardigheid heeft verloren. Maar ook daar wordt over gezwegen.

Rest de vraag, wanneer hebben wij als professionals #genoeggezwegen? Wanneer gaan we wel wat zeggen en wát gaan we zeggen? Gaan we de hashtags kapen, of overal massaal op reageren? Of pakken we hetzelfde wapen op en gaan we ongenuanceerd ervaringen delen? Uiteindelijk moeten sommige dingen wel echt uitgesproken gaan worden. Niet anoniem, niet ongenuanceerd en ook niet online, maar zoals het professionals betaamt, met elkaar in de spreekkamer.

De Geboortebeweging neemt ons kwalijk dat wij verbaal en fysiek gewelddadig zijn, waarmee bedoeld wordt dat wij zowel verbaal als fysiek de grenzen van patiënten overschrijden. Maar wat zijn dan die grenzen? Pas als we de grenzen kennen, kunnen ze besproken worden en kan worden bepaald of ze wel te respecteren zijn. 

Zwangeren moeten een reëel beeld voorgespiegeld krijgen van wat hen te wachten staat, wat er allemaal kan gebeuren en in hoeverre de betrokken professional hen tegemoet kan komen bij hun wensen. Met andere woorden, zij moeten ook weten waar de grenzen van de professional liggen. Met daarbij de kanttekening dat dit per professional kan verschillen. Willen ze de grenzen opzoeken of zelfs over grenzen heen gaan, dan dienen zij akkoord te gaan met de aan hen benoemde risico’s en bijbehorende consequenties. Niet alleen de consequenties voor hen zelf, maar ook die voor het ongeboren kind én de zorgprofessionals die voor beiden moeten zorgen. Dat laatste wordt vaak niet genoemd, maar het is wel van essentieel belang. Mogen wij verwachten van onze patiënten dat zij ook onze grenzen respecteren?

Om een voorbeeld te geven: het weigeren, of zonder toestemming plaatsen, van een episiotomie (een “knip”) is iets dat op veel A4-tjes terug te lezen is. Terecht. Elke zwangere heeft haar #autonomie en beslist wat er gebeurt, maar het kan wel resulteren in een onnodig lange uitdrijving bij een kind in nood, waarbij elke seconde telt. En ja, zij zit daarna als kraamvrouw (misschien) wel met een gaaf perineum op de kinderafdeling, maar ze had ook thuis kunnen zitten met haar kind dat wél een goede start had. En nu pleit ik absoluut niet voor medisch handelen zonder toestemming, dat is ridicuul, maar ik pleit wel voor reële voorlichting, zodat elke barende vrouw weet en begrijpt dat de voordelen van een knip absoluut opwegen tegen de nadelen van een asfyctisch kind. Voor alle betrokkenen.

Er moet toch ergens in de periode van conceptie tot bevalling een moment zijn waarop wij als professionals elke vrouw die voor het eerst zwanger is goed kunnen voorlichten over (medisch) bevallen? Uiteindelijk zien wij toch ongeveer 80% van hen weer terug ten tijde van hun bevalling. De meest voorkomende scenario’s zijn hen dan al bekend, maar belangrijker nog, ze weten dan dat niet alle scenario’s vooraf te schetsen zijn en dat er zich situaties kunnen voordoen waarbij er simpelweg geen tijd meer is voor (uitgebreide) communicatie. En bovenal, dat vertrouwen in elke zorgprofessional essentieel is, om de doodeenvoudige reden dat er niet één is die plezier haalt uit een ontevreden patiënt, laat staan uit #obstetricviolence. 

Dr. Matthijs van Dijk
AIOS Gynaecologie

16 opmerkingen:

  1. Super mooi stuk dokter. En zeker waar het begint bij goede communicatie vanaf het begin. En niet delen weghouden en niet informeren. Het maakt niet door het niet te benoemen dat die scenario's er niet kunnen zijn. Juist de zwangerschap is iets wat zo onvoorspelbaar is. En wat niet vooraf bepaald kan worden hoe het verloop gaat zijn. En juist daarom is het belangrijk alle kanten te belichten. En nog zullen niet alle uitkomsten zijn zoals je zou willen, maar dat is de verloskunde. Ook wij als zorgverleners voelen ons rot bij vervelende uitkomsten, ook wij hadden dat zo niet gewild. Zoals het woord het al zegt wij zijn zorgverleners en wij willen zorgen en verzorgen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Beste Matthijs,
    Ik denk dat je mist waar het om gaat met #genoeggezwegen. Het gaat niet om de geweldige verloskundigen of gynaecologen die kinderen en moeders redden tijdens moeilijke bevallingen. Het gaat niet om noodsituaties waarin geen tijd is voor overleg en direct gehandeld moet worden.
    Het gaat om de situaties waarin wel tijd is maar deze tijd niet gebruikt wordt voor overleg maar in plaats daarvan direct gehandeld wordt. Het gaat om de knippen zonder overleg en zonder directe noodzaak voor de gezondheid van het kind (sommige moeders kiezen er bewust voor om het risico tot uitscheuren te nemen), het gaat om weeenopwekkers opschroeven terwijl moeder het niet wil en het kindje het nog prima doet, het gaat om spierverslappers geven na een bevalling i.p.v. de gevraagde pijnstillers terwijl moeder aangeeft dat de geen naweeën heeft maar wel ondragelijke pijn (en dan zeggen dat het een pijnstiller is. Moeder bleek nierstenen te hebben maar werd niet geloofd na vier bevallingen het verschil tussen wel/ geen naweeën te voelen), het gaat om ronduit liggen (een plakker op het hoofd van een kindje wat een schroefje bleek te zijn)... Overleg, geloof je patiënt en ga er niet vanuit dat de barende moeder zich maar moet aanpassen aan het protocol of aan je eigen voorkeur.
    Je noemt zelf #metoo. Net zoals die hashtag er niet voor staat alle mannen als aanranders of verkrachters af te schilderen, staat deze hashtag er niet voor om alle verloskundigen en gynaecologen als bruten en onprofessioneel af te schilderen. Maar als negatieve ervaringen niet gedeeld worden, als er geen openheid over is, verandert er niks.
    Mensen maken fouten. En daar kan je pas iets aan doen als mensen zich realiseren dat het fouten zijn. DAAR gaat de hashtag #genoeggezwegen over.

    Ik hoop dat in mijn eigen werk (als logopedist) men mij er ook op wijst als ik onprofessioneel of onprettig handel. Dat is slikken, dat is moeilijk, maar daar leer ik van.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Deels eens met je reactie. Echter: het niet in een context plaatsen van dergelijke situaties en ongenuanceerd een ervaring beschrijven zonder dat de andere kant van het verhaal wordt verteld en zonder dat de zorgverlener gehoord wordt, kan ook schadelijk zijn voor de zorgverlener. Tevens gaat dat ten koste van de geloofwaardigheid van het verhaal en werkt het enkel polarisatie in de hand (niet het doel wat beoogd wordt hoop ik). Pleidooi van de schrijver is juist dat patiente en zorgverlener met elkaar in gesprek gaan over dit soort situaties (het liefst al vooraf) en daar helpt ongenuanceerd op social media een A4-tje tonen niet bij.

      Verwijderen
    2. Helaas is het zo dat wanneer vrouwen aandragen in gesprekken met verloskundig zorgverleners, dat er dan vaak niet naar ze geluisterd wordt. De actie in 2016 is tot in een VN rapport over Respectvolle Zorg terecht gekomen. Het is nog steeds zo dat openbare acties effectief issues onder de aandacht brengen, die anders niet erkend zouden worden als een serieus probleem. Sind de laatste actie is er jaecht ook veel meer aandacht voor respectvolle zorg, bejegening, communicatie bij de beroepsverenigingen. Ik zou willen dat zulke acties niet nodig zouden zijn, noch voor vrouwen, noch voor de zorgverleners.
      Wat betreft het eenzijdige: tja, dat is dan maar zo. We krijgen zat verhalen waarbij vrouwen na de bevalling terugkoppeling wilden met hun zorgverlener, maar dat die niet thuis gaf, of alleen maar zei 'jammer dat u het zo ervaren heeft' of zelfs 'je had zelf assertiever moeten zijn'. Er gaan gewoon veel dingen niet goed, dat is pijnlijk, ja, ook voor de zorgverlener, maar zéker voor de vrouw. Laten we dat niet vergeten.

      https://digitallibrary.un.org/record/3823698

      Verwijderen
    3. Helemaal mee eens dat bejegening en communicatie in alle vormen van zorg enorm belangrijk is. Het lastige is echter dat het lijkt alsof deze actie een dubbele agenda heeft en eerder gaat over inhoudelijke verschillen van mening tussen de verschillende verloskundige zorgverleners over wat kwalitatief goede geboortezorg is. Deze actie werkt daardoor meer polarisatie en minder samenwerking in de hand in de geboortezorg. En dan gaat het niet over dingen die niet goed gaan in de communicatie, maar dan gaat het er over dat vrouwen geen eerlijke voorlichting vooraf krijgen over het beloop van een bevalling. Als dat wel zo zou zijn kan veel leed en trauma worden voorkomen denk ik.

      Verwijderen
    4. C.bosman, je hebt volkomen gelijk, ware het niet dat je het doel verliest.
      Doel van deze actie is niet voor de individu het op te lossen. Doel is om een gezicht te geven aan dit probleem. Individueel verdriet los je zo niet op (als het überhaupt nog op te lossen is), maar het genereert wel aandacht voor een groot maatschappelijk probleem voor veel vrouwen.

      Verwijderen
    5. Precies, en misschien kunnen we dat probleem oplossen door beter te gaan praten met de vrouwen én met elkaar als zorgverleners (in alle verschillende geledingen). En niet door dit soort acties.

      Verwijderen
  3. Als ik dokter van Dijk tegen kom in het ziekenhuis tijdens mijn bevalling, ga ik weer naar huis. Hij illustreert precies hier wat het probleem is.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Als elke seconde telt mathijs, dan heb je alsnog tijd om te zeggen wat je doet. Toch? Haar lijf, haar baby, haar beslissing. Jij beslist niet voor je klant. Ik lees niet terug in je stuk dat je voor de ongevraagde feedback open staat. Ik hoop dat je het ter wille neemt. Dat je echt leest wat de vrouwen zeggen. Dat je hebt gelezen hoeveel vrouwen een ptss hebben overgehouden na hun bevalling (https://stichtingbevallingstrauma.nl/onderzoek-trauma-na-bevalling/) Omdat zorgverleners niet voldoende communiceren. Helaas is dat de waarheid anno 2020. Haar lijf, haar baby, haar besluit. Maar autonomie is moeilijk als een zorgverlener je voorliegt (Een plakkertje, anders gaat je kind dood. Beiden onwaar. Een knip die gewoon gezet wordt. Vliezen die gewoon worden gebroken. Touche wat gewoon elke 2 uur wordt gezet. Allemaal meegemaakt en allemaal gehoord. Allemaal niet nodig voor een goede uitkomst. Sterker nog, sinds de ctg hebben we vaker interventies, maar we hebben nog steeds dezelfde uitkomsten als daarvoor. Is een interventie dan echt noodzakelijk? Stel jezelf eens die vragen. Kijk eens hoe jij of een collega de kamer in komt, welke woorden je kiest en hoeveel tijd je neemt op een verloskamer om echt in verbinding te zijn met de klant. En misschien ben jij wel die fijne gyn(in opleiding). Maar grote kans dat jij, net als zovelen, denken dat jullie de wijsheid in pacht hebben en niet eens beseffen hoeveel macht jullie hebben. Hoe vernietigend jullie woorden kunnen zijn. Hoe het komt dat zoveel vrouwen slecht bevallen? Niet omdat bevallen zo tegen natuurlijk is. Of zo gevaarlijk. Nee. Dat komt door jullie rol. Dus draag die rol met trots. Luister naar je klanten. En luister dus ook naar deze vrouwen. Die eindelijk moed hebben hun verhaal te schrijven. En leer ervan. Leg je hautaine houding alsjeblieft naast je neer en wordt nog een betere arts dan dat je al bent. Maar wel eentje die luistert naar zijn klanten en niets doet wat niet nodig is. Hoe vaak knip jij? Kijk eens naar dat percentage. Je weet dat er alleen een knip gezet mag worden bij foetale nood? Bizar als je wel hebt geknipt en je het kind daarna een goede apgar kan geven. Dan was er toch geen foetale nood toch? Onnodige knip dus. Denk daar aan volgende keer dat er geknipt wordt en een vrouw daar haar leven lang problemen van ervaart. Bij plassen, bij sexen, bij het vertrouwen in haar lijf. Haar hele leven pijn. Omdat iemand vond dat het nodig was. En in het slechtste geval, dit gewoon deed in plaats van vroeg. Haar lijf, haar baby, haar besluit..

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. De vraag is of de genoemde negatieve ervaringen op zaken als het verrichten van amniotomie, het toucheren, het zetten van een episiotomie, etc. daadwerkelijk te maken hebben met de houding van de zorgverleners. Gaat het niet puur om een inhoudelijk meningsverschil over goede geboortezorg? Het zijn namelijk zaken die een bewezen effectief effect kunnen hebben op de uitkomst van een bevalling (zie: proactive support of labour) voor moeder en kind, mits er een goede indicatie voor is en het vooraf goed wordt uitgelegd. De traumatische ervaringen kunnen ook worden veroorzaakt doordat er van tevoren niet over is gesproken dat er een aanzienlijke kans op deze interventies is, zeker tijdens een eerste bevalling (misschien zelfs bewust...). Dan kan ik me voorstellen dat het vervelend voor de vrouw kan zijn als zij hier pas bij haar bevalling uitleg over krijgt. Dat is ook de boodschap van de column: vooraf in de spreekkamer samen bespreken hoe een bevalling over het algemeen verloopt en waarom er soms interventies nodig zijn voor de gezondheid van moeder en kind. Natuurlijk is het háár kind, maar ook die van haar partner en niet te vergeten: het kind is zelf ook een persoon die op dat moment nog niet kan meebeslissen over de vraag of hij/zij kans loopt geboren te worden met bv. een lagere apgarscore als bewust wordt afgeweken van noodzakelijke interventies....

      Verwijderen
    2. Ik zei het hierboven al: het gaat niet om levensreddende handelingen of handelingen die zorgen voor een hogere apgarscore en die na uitleg en overleg worden uitgevoerd. Het gaat om onnodige handelingen en handelingen die zonder overleg worden uitgevoerd.

      Ja, het is ook het kind van de partner en ja, het kind is ook een eigen persoon. Maar het is moeders lijf en moeder is degene die toestemming moet geven voor handelingen aan haar lijf. Het kind kan dat nog niet en de partner is er niet voor bevoegd zolang moeder het zelf nog kan. Is dat een excuus om handelingen zonder overleg uit te voeren? Dat hoop ik niet.

      Serieus, alsof 99% van de bijna bevallende moeders zich niet suf heeft ingelezen over risico's en mogelijke complicaties.

      Verwijderen
    3. Lees de A4-tjes terug: het gaat echt niet alleen om handelingen waarbij geen toestemming is gevraagd. Het gaat ook over zaken als: niet insturen bij meconiumhoudend vruchtwater, geen CTG-bewaking wensen, geen episiotomie zetten bij foetale nood, geen syntocinon geven bij een niet-vorderende baring of bij het nageboortetijdperk. Zeker niet allemaal levensreddende handelingen. Maar wel handelingen die in sommige gevallen nodig zijn voor goede geboortezorg. En dát is mijns inziens de verborgen agenda van deze actie en de organisatie hier achter. Er is nooit een excuus om een handeling zonder overleg uit te voeren, behalve dan in situaties wanneer er levensgevaar is en het gewoonweg niet kan. Dan wordt toestemming soms verondersteld en wordt dit achteraf vaak nabesproken. Beter zou zijn om vooraf met de zwangere dit soort situaties al eens door te nemen. Er zullen vast veel vrouwen zich inlezen, maar sommigen zullen tijdens gesprekken met zorgverleners vervolgens de valse geruststelling krijgen dat de kansen hierop laag zijn en alles meestal soepel verloopt. Nee, ik pleit niet absoluut voor bangmakerij, maar wel voor EERLIJKE voorlichting en realisme ten aanzien van een bevalling.

      Verwijderen
  5. En dit artikel illustreert met verve waarom wij als vrouwen zwijgen. Ook al moeten wij er de rest van ons leven mee leven. Net als onze kinderen.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. " Pas als we de grenzen kennen, kunnen ze besproken worden en kan worden bepaald of ze wel te respecteren zijn. "
    Met het eerste ben ik het helemaal eens, maar sorry, dat laatste stukje kan dus écht niet! Het is niet aan jullie om te bepalen of je de grenzen van iemand kan respecteren of gewoonweg eroverheen walst. Als iemand duidelijk NEE zegt, dan is het nee, en dat dien je ten alle tijden te respecteren. En als je als zorgverlener iets anders wil dan de vrouw die je 'helpt', dan dien je die met woorden van jouw gelijk te overtuigen, en niet met geweld toch gewoon op te dringen wat je al van plan was en haar "nee" volstrekt negeren. En ja, dat is dus ook als het een 'levensreddende' handeling is, want misschien heeft die baby dan wel een fysiek betere start, maar als ik zo cru mag zijn, wat heeft de baby aan die fysiek betere start, als mama de dag na haar ontslag uit het ziekenhuis het liefst voor een trein wil stappen simpelweg omdat er zo op haar "NEE" gereageerd werd? De mentale achterstand die daardoor wordt veroorzaakt kan net zo slecht al dan niet slechter zijn, dan een fysiek mindere start. Gelukkig werd mijn nee gerespecteerd!

    Betere voorlichting is super, maar het is juist tijdens de bevalling dat het te vaak misgaat wat communicatie betreft. Veel bevallingstrauma's kunnen voorkomen worden door simpelweg betere communicatie met de moeder. Lees dit artikel maar eens: https://stichtingbevallingstrauma.nl/wp-content/uploads/2017/09/Artikel-Claire-1.pdf Ik heb me tijdens mijn ziekenhuisopname op diverse momenten niets meer gevoeld dan een levende couveuse, vanwege de manier waarop er gecommuniceerd werd en er geen rekening met mij als persoon werd gehouden. Als ik denk aan mijn bevalling, dan denk ik aan het moment dat ik helemaal alleen in een kamer de hele nacht lang aan het overgeven was van de paniek, omdat ik niet wist hoe ik de medicinaal opgewekte weeënstorm op moest vangen, maar men wel om de zoveel tijd even binnenkwam, met "sorry, de ctg-band zit niet meer goed" (tja, als je dubbelklapt van het overgeven blijft die niet echt goed liggen hè) en vervolgens na het goed draaien weer net zo snel zonder iets te zeggen de kamer verliet... Ik begon 's avonds met overgeven, direct na het ophogen van de medicatie, waar de gynaecoloog, verloskundige en verpleegkundige nog bij waren en eindigde pas toen ik 's ochtends van uitputting in elkaar zakte. Ze wisten ervan, ze deden er niks mee. Ik zou graag willen weten wat voor 'medische noodzaak' daarvoor was? Op iets anders dan onderbezetting kom ik eigenlijk niet... Als men me van te voren had verteld dat ik zo behandeld zou worden, zou ik mogelijk niet zwanger geraakt zijn, maar het zou me sowieso geen betere ervaring hebben gegeven... Meer zorg en aandacht voor mij als persoon tijdens mijn opname hadden daar wel voor gezorgd.

    BeantwoordenVerwijderen